Ba loài vật này không chỉ là biểu tượng. Chúng gắn với sinh kế thật, và một trong số đó từng tuyệt chủng ngoài tự nhiên rồi được đưa trở lại — một câu chuyện đáng biết.
- Lạc đà ở vùng này là loài một bướu, khác với lạc đà hai bướu ở Trung Á.
- Nghề nuôi chim ưng được UNESCO ghi vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể.
- Linh dương oryx Ả Rập từng tuyệt chủng ngoài tự nhiên và được phục hồi qua chương trình nhân giống.
- Đua lạc đà là môn thể thao truyền thống vẫn còn tổ chức thường xuyên.
Lạc đà — con vật làm nên đời sống du mục
Lạc đà ở bán đảo Ả Rập là loài một bướu, thích nghi với khí hậu nóng khô — khác với loài hai bướu của vùng Trung Á lạnh.
Vai trò truyền thống: phương tiện di chuyển, vận tải hàng, nguồn sữa, và cả nguồn thịt — con vật này cho phép con người sống được ở nơi khác thì không.
Đặc điểm sinh học đáng nể: chịu được mất nước ở mức mà phần lớn động vật có vú đã chết, và uống bù được lượng nước rất lớn trong thời gian ngắn.
Hôm nay ở UAE: lạc đà vẫn được nuôi, và sữa lạc đà là sản phẩm thương mại thật — có bán ở siêu thị, và có cả các sản phẩm chế biến từ sữa lạc đà.
Đua lạc đà là môn thể thao truyền thống còn tổ chức thường xuyên, với các trường đua riêng — và nay dùng thiết bị điều khiển từ xa thay cho người cưỡi, sau khi việc dùng trẻ em làm nài bị cấm.
Chim ưng — di sản được ghi danh
Đây là phần văn hoá đặc trưng nhất của vùng Vịnh.
Nghề nuôi và huấn luyện chim ưng để đi săn có lịch sử rất lâu đời ở vùng này, và gắn với đời sống du mục.
UNESCO đã ghi nghề nuôi chim ưng vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể — đây là hồ sơ chung của nhiều quốc gia, trong đó có UAE.
Hôm nay nghề này không còn là để kiếm ăn mà là một sinh hoạt văn hoá và thể thao, với các cuộc thi và hội chợ riêng.
Chi tiết cho thấy mức độ nghiêm túc: có bệnh viện chuyên chữa cho chim ưng, và chim ưng có giấy tờ riêng khi đi lại giữa các nước.
Với người mới tới: đây là chủ đề người bản địa rất thích nói, và hỏi về nó là cách mở đầu câu chuyện tốt.
Linh dương oryx — từ tuyệt chủng trở lại
Đây là câu chuyện bảo tồn đáng kể nhất của khu vực.
Linh dương oryx Ả Rập từng bị săn tới mức tuyệt chủng ngoài tự nhiên vào thế kỷ 20.
Điều cứu loài này: một số cá thể còn sống trong các bộ sưu tập và vườn thú, từ đó hình thành chương trình nhân giống.
Các cá thể nhân giống sau đó được thả lại tự nhiên, và quần thể hoang dã được gây dựng trở lại ở nhiều nơi trên bán đảo.
Đây được xem là một trong những trường hợp phục hồi loài thành công được nhắc tới nhiều nhất — từ chỗ không còn con nào ngoài tự nhiên tới chỗ có quần thể hoang dã trở lại.
UAE có vai trò trong chương trình này, và oryx nay là biểu tượng gắn với đất nước — xuất hiện trong nhiều hình ảnh chính thức.
Bài học rộng hơn: bảo tồn cần cả nguồn gen được giữ lại lẫn cam kết dài hạn — và kết quả tính bằng nhiều chục năm.
Các loài khác và các khu bảo tồn
Linh dương gazelle các loại sống trong sa mạc và vùng đồi.
Cáo sa mạc, mèo cát, nhím và nhiều loài bò sát — hệ động vật sa mạc phong phú hơn vẻ ngoài của cảnh quan.
Chim di cư — UAE nằm trên tuyến di cư, nên vào mùa có rất nhiều loài chim dừng chân ở các vùng đất ngập nước và rừng ngập mặn.
Rùa biển làm tổ ở một số bãi biển, và có các chương trình bảo vệ tổ cùng cứu hộ rùa bị thương.
UAE đã lập nhiều khu bảo tồn trên cạn và trên biển, và một số nơi mở cửa cho khách tham quan có hướng dẫn.
Vì sao những loài này vẫn quan trọng tới nay
Câu hỏi hợp lý: một nước đô thị hoá nhanh như vậy thì lạc đà và chim ưng còn ý nghĩa gì.
Vì quá trình đô thị hoá ở đây diễn ra trong khoảng một đời người — nhiều người lớn tuổi còn nhớ đời sống trước đó, nên đây là ký ức sống chứ không phải lịch sử xa.
Các loài này là sợi dây nối với quá khứ đó, và việc giữ chúng là cách giữ bản sắc trong một xã hội mà phần lớn cư dân là người đến từ nơi khác.
Đây là điểm đáng hiểu với người nước ngoài: khi một xã hội thay đổi nhanh và đa số dân cư là người ngoài, các biểu tượng truyền thống mang sức nặng lớn hơn bình thường.
Hệ quả thực tế trong ứng xử: nói về lạc đà, chim ưng hay sa mạc với thái độ coi thường là điều gây khó chịu thật, kể cả khi nói đùa.
Ngược lại, hỏi han chân thành về các chủ đề này là cách mở đầu quan hệ tốt với người bản địa — và rất ít người nước ngoài ở đây làm việc đó.
Với gia đình có con nhỏ sống ở đây: đây là hoạt động cuối tuần đáng làm, và cho trẻ thấy một mặt của UAE khác hẳn hình ảnh đô thị.
Lạc đà ở UAE mấy bướu?
Một bướu — loài thích nghi với khí hậu nóng khô, khác với lạc đà hai bướu của vùng Trung Á lạnh.
Nuôi chim ưng có phải di sản không?
Có — UNESCO đã ghi nghề nuôi chim ưng vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể, trong hồ sơ chung của nhiều quốc gia gồm cả UAE.
Linh dương oryx có câu chuyện gì?
Từng tuyệt chủng ngoài tự nhiên trong thế kỷ 20, rồi được nhân giống từ số cá thể còn lại trong nuôi nhốt và thả lại — nay có quần thể hoang dã trở lại.
UAE có khu bảo tồn không?
Có nhiều khu bảo tồn trên cạn và trên biển, một số mở cửa cho khách tham quan có hướng dẫn — là hoạt động cuối tuần đáng làm với gia đình có con nhỏ.
