Phần lớn diện tích UAE là sa mạc, và phía nam nối vào vùng cát liên tục lớn nhất thế giới. Nhưng sa mạc ở đây không phải một khối đồng nhất — và chỗ khác biệt mới là chỗ người ta sống được.
- Phần phía nam của UAE nối vào Rub al Khali, vùng cát liên tục lớn nhất thế giới.
- Liwa là dải ốc đảo ở phía nam Abu Dhabi, nơi gắn với lịch sử các bộ tộc lập nên tiểu vương quốc này.
- Al Ain là ốc đảo lớn nằm sát biên giới với Oman.
- UAE không có sông chảy quanh năm.
Rub al Khali — vùng đất trống
Đây là vùng sa mạc được nhắc tới nhiều nhất của bán đảo Ả Rập.
Rub al Khali trải qua lãnh thổ nhiều nước, và phần phía nam của Abu Dhabi tiếp giáp với nó.
Đặc điểm: đây là vùng cát liên tục lớn nhất thế giới — không phải sa mạc lớn nhất, mà là vùng cát liền mạch lớn nhất, hai khái niệm khác nhau.
Cồn cát ở đây có thể rất cao, và hình dạng thay đổi theo gió qua thời gian.
Màu cát ở nhiều vùng của UAE ngả đỏ hoặc cam, do hàm lượng oxit sắt — đây là điều tạo nên hình ảnh đặc trưng mà khách tới đều nhận ra.
Về định cư: vùng cát sâu gần như không có người ở, và các con đường chỉ chạy ở rìa.
Ốc đảo — nơi con người sống được
Đây là phần quan trọng nhất để hiểu lịch sử định cư ở đây.
Trong sa mạc, nơi có nước ngầm gần mặt đất thì cây chà là mọc được, và nơi nào có chà là thì người ở được.
Liwa là dải ốc đảo hình vòng cung ở phía nam Abu Dhabi — và đây là nơi gắn với lịch sử các bộ tộc lập nên tiểu vương quốc Abu Dhabi.
Câu chuyện đáng biết: các bộ tộc từ vùng ốc đảo trong sa mạc đã di chuyển ra bờ biển, và từ đó hình thành các khu định cư ven vịnh — tức là hướng phát triển đi từ trong ra ngoài, không phải ngược lại.
Al Ain là ốc đảo lớn ở phía đông, sát biên giới Oman, với các vườn chà là lâu đời và hệ thống dẫn nước cổ.
Với người sống ở UAE hôm nay: Al Ain vẫn là nơi có cây xanh, mát hơn bờ biển vào mùa hè và là điểm đi nghỉ cuối tuần quen thuộc.
Không có sông
Đây là đặc điểm định hình toàn bộ đời sống ở đây.
UAE không có dòng sông nào chảy quanh năm. Chỉ có các wadi — lòng suối khô, có nước sau mưa.
Nguồn nước truyền thống: nước ngầm, giếng, và các hệ thống dẫn nước từ chân núi về ốc đảo.
Hệ quả về lịch sử: quy mô dân số bị giới hạn bởi lượng nước ngầm — nên trước khi có công nghệ khử mặn, không thể có những thành phố lớn như hôm nay.
Nội dung về nước ngọt và khử mặn có bài riêng trong chuyên mục này, vì đó là chủ đề lớn.
Cây của sa mạc
Cây chà là là trung tâm của nông nghiệp truyền thống — cho quả, cho bóng mát, và cả thân lá dùng làm vật liệu.
Vai trò của chà là vượt xa chuyện lương thực: đây là cây cho phép con người định cư ở sa mạc, và là biểu tượng văn hoá.
Cây ghaf là cây bản địa chịu hạn rất giỏi, với rễ ăn sâu tìm nước ngầm — và được chọn là cây biểu tượng của UAE.
Ý nghĩa của việc chọn cây này: ghaf là cây của người du mục — cho bóng mát giữa sa mạc, và là điểm tụ họp, nghỉ chân.
Ngoài ra còn các loại cỏ và bụi chịu hạn mọc rải rác, đủ để nuôi lạc đà và dê trong lối sống du mục truyền thống.
Đi sa mạc: những điều nên biết
Thực tế cho người sống ở UAE muốn đi chơi sa mạc.
Đi theo nhóm, không đi một mình — đây là nguyên tắc cơ bản, vì hỏng xe giữa cát là tình huống nguy hiểm thật.
Lái xe trên cát cần kỹ thuật riêng, gồm việc xả bớt hơi lốp — không biết thì đi cùng người có kinh nghiệm hoặc theo tour.
Mang nhiều nước hơn mình nghĩ cần, và cho người khác biết lịch trình của mình.
Mùa đi sa mạc là các tháng mát — mùa hè nhiệt độ ban ngày ở sa mạc rất cao và nguy hiểm.
Sa mạc trong đời sống hôm nay
Điều thú vị là sa mạc chưa hề bị đẩy ra rìa đời sống UAE, dù phần lớn dân cư nay sống ở thành phố.
Trại sa mạc cuối tuần là sinh hoạt phổ biến của người bản địa trong các tháng mát — dựng lều, đốt lửa, ngủ ngoài trời.
Đua lạc đà và nuôi chim ưng vẫn là hoạt động thật, không phải biểu diễn cho khách — chủ đề có bài riêng trong chuyên mục này.
Các khu bảo tồn sa mạc được lập ở nhiều tiểu vương quốc, để giữ hệ sinh thái và các loài bản địa.
Và nhiều gia đình bản địa vẫn giữ vườn chà là ở quê gốc, dù sống và làm việc ở thành phố — sợi dây với vùng ốc đảo chưa đứt.
Với người Việt sống ở đây: được mời đi trại sa mạc là dấu hiệu của quan hệ thân tình, và là dịp hiểu văn hoá bản địa hơn mọi chuyến tham quan có bán vé.
Và chênh lệch nhiệt độ ngày đêm ở sa mạc rất lớn — ban đêm có thể lạnh, nên mang thêm áo dù ban ngày nóng.
Rub al Khali là gì?
Vùng cát liên tục lớn nhất thế giới, trải qua lãnh thổ nhiều nước — phần phía nam của Abu Dhabi tiếp giáp với nó.
Vì sao ốc đảo quan trọng?
Vì nơi có nước ngầm gần mặt đất thì cây chà là mọc được, và nơi có chà là thì người ở được — ốc đảo là nơi duy nhất định cư được trong sa mạc.
UAE có sông không?
Không có dòng sông nào chảy quanh năm — chỉ có các wadi, tức lòng suối khô có nước sau mưa.
Đi chơi sa mạc cần lưu ý gì?
Đi theo nhóm, mang nhiều nước, đi vào các tháng mát, và mang thêm áo vì chênh lệch nhiệt độ ngày đêm rất lớn.
