Tỷ lệ người nước ngoài trong dân số UAE thuộc nhóm cao nhất thế giới. Đây không phải chi tiết thống kê mà là đặc điểm định hình mọi thứ khác ở đất nước này — từ ngôn ngữ ngoài phố tới cấu trúc trường học và thị trường nhà ở.
- Người không mang quốc tịch UAE chiếm phần lớn dân số cả nước.
- Cơ cấu này hình thành từ thập niên 1970, khi kinh tế bùng nổ sau khi có dầu.
- Cộng đồng đông nhất là người đến từ tiểu lục địa Ấn Độ.
- Cơ cấu giới tính lệch về nam, do đặc điểm của lao động nhập cư.
Cơ cấu này hình thành thế nào
Câu chuyện bắt đầu từ một sự chênh lệch đơn giản.
Sau khi có nguồn thu từ dầu, UAE cần xây dựng gần như toàn bộ hạ tầng của một nhà nước hiện đại trong thời gian rất ngắn — đường sá, cảng, sân bay, bệnh viện, trường học, thành phố.
Nhưng dân số bản địa khi đó rất nhỏ — vùng này vốn là nơi nghèo và thưa dân, như đã nói ở chuyên mục lịch sử.
Giải pháp: tuyển lao động từ nước ngoài, với quy mô lớn và trong thời gian dài.
Điều khiến UAE khác nhiều nước: mô hình này không phải giai đoạn quá độ mà trở thành cấu trúc lâu dài — và tới nay vẫn là nền của nền kinh tế.
Điểm quan trọng cần hiểu: người nước ngoài tới đây theo diện lao động có thời hạn, không theo diện nhập cư định cư — khác căn bản với các nước nhập cư truyền thống.
Lịch sử xa hơn: đây không phải hiện tượng mới
Phần ít được nhắc nhưng đáng biết.
Bờ biển này đã là nơi giao thương với Ấn Độ, Ba Tư và Đông Phi từ rất lâu trước khi có dầu.
Thuyền buôn đi theo gió mùa, và các cộng đồng thương nhân nước ngoài đã có mặt ở các cảng vùng này qua nhiều thế kỷ.
Dubai đặc biệt: nơi này thu hút thương nhân từ bên kia vịnh và từ Ấn Độ từ đầu thế kỷ 20, nhờ chính sách thương mại cởi mở.
Ý nghĩa: tính đa quốc tịch ở đây không phải sản phẩm của thời dầu mỏ mà có gốc thương mại lâu đời hơn nhiều — dầu chỉ làm quy mô tăng lên gấp bội.
Điều này cũng giải thích vì sao xã hội ở đây vận hành khá trơn tru với sự đa dạng — đó là thứ vùng này đã quen từ lâu.
Cơ cấu giới tính lệch
Một đặc điểm nhân khẩu hiếm gặp.
Nam giới chiếm tỷ lệ cao hơn hẳn nữ giới trong dân số UAE — hệ quả trực tiếp của việc phần lớn lao động nhập cư trong xây dựng, vận tải và công nghiệp là nam.
Điều này thấy được ngay trong đời sống thường ngày, đặc biệt ở các khu vực công nghiệp và khu nhà ở của người lao động.
Ngược lại, ở các khu vực gia đình và trong nhóm lao động chuyên môn thì cơ cấu cân bằng hơn nhiều.
Hệ quả xã hội: đời sống ở UAE phân tầng khá rõ theo nhóm nghề nghiệp và nơi ở — và các nhóm ít giao nhau trong sinh hoạt hằng ngày.
Hệ quả trong đời sống hằng ngày
Phần thực tế nhất, dành cho người sắp sang.
Tiếng Anh là ngôn ngữ chung, vì không có ngôn ngữ nào khác đủ phổ biến để đóng vai trò đó.
Trường học chủ yếu là trường tư có thu học phí — trường công chủ yếu phục vụ công dân, nên gia đình người nước ngoài phải tính khoản học phí vào chi phí sống.
Thị trường nhà ở gần như hoàn toàn là thị trường thuê đối với phần lớn người nước ngoài, và giá biến động theo chu kỳ kinh tế.
Ẩm thực và hàng hoá rất đa dạng — đây là mặt tích cực rõ rệt: tìm được nguyên liệu và món ăn của gần như mọi nơi trên thế giới.
Điều này có ý nghĩa gì với người bản địa
Phần đáng suy nghĩ và ít được nói tới trong các bài viết cho người nước ngoài.
Công dân UAE sống trong một xã hội mà phần lớn người xung quanh không phải đồng bào mình — ở nơi công cộng, trong siêu thị, trên đường, người bản địa thường là số ít.
Hệ quả về văn hoá: việc giữ bản sắc trở thành một mối quan tâm có ý thức, không phải chuyện tự nhiên như ở các nước mà đa số dân là người bản xứ.
Điều này giải thích nhiều chính sách: đầu tư mạnh vào bảo tàng, di sản, ngôn ngữ và các hoạt động truyền thống — và vì sao các biểu tượng như chim ưng, lạc đà, thuyền gỗ xuất hiện khắp nơi.
Cũng giải thích một số quy định: các quy tắc về trang phục nơi công cộng và về ứng xử trong tháng Ramadan là cách giữ không gian văn hoá của nước chủ nhà.
Với người nước ngoài tới đây, bài học ứng xử rất rõ: tôn trọng các quy tắc đó không phải là nhượng bộ mà là điều tối thiểu — mình đang ở nhà người khác, và chủ nhà là thiểu số trong chính nhà mình.
Và cộng đồng của mỗi nước thường có mạng lưới riêng — hội đoàn, nhóm, nơi sinh hoạt — nên người mới tới thường tìm tới nhóm đồng hương trước.
Vì sao người nước ngoài chiếm phần lớn dân số UAE?
Vì sau khi có dầu, UAE cần xây toàn bộ hạ tầng của một nhà nước hiện đại trong thời gian rất ngắn, trong khi dân số bản địa rất nhỏ — nên tuyển lao động nước ngoài quy mô lớn.
Tính đa quốc tịch ở đây có từ khi nào?
Có gốc thương mại lâu đời — bờ biển này đã giao thương với Ấn Độ, Ba Tư và Đông Phi từ trước khi có dầu; dầu chỉ làm quy mô tăng gấp bội.
Vì sao cơ cấu giới tính lệch về nam?
Vì phần lớn lao động nhập cư trong xây dựng, vận tải và công nghiệp là nam — còn ở nhóm lao động chuyên môn thì cơ cấu cân bằng hơn nhiều.
Con cái người nước ngoài học ở đâu?
Chủ yếu ở trường tư có thu học phí — trường công chủ yếu phục vụ công dân, nên học phí là khoản lớn trong chi phí sống của gia đình.
