Ở UAE có hai tầng pháp luật cùng áp dụng lên một người. Không biết tầng nào quản việc gì là gốc của phần lớn hiểu nhầm mà người nước ngoài gặp ở đây.
- UAE có hiến pháp liên bang, ban đầu là văn bản tạm thời từ năm 1971 và trở thành vĩnh viễn năm 1996.
- Các lĩnh vực không giao cho liên bang thì thuộc thẩm quyền từng tiểu vương quốc.
- Mỗi tiểu vương quốc giữ quyền đối với tài nguyên thiên nhiên trên lãnh thổ mình.
- Một số tiểu vương quốc có hệ thống toà án riêng, tách khỏi hệ thống liên bang.
Nguyên tắc phân quyền
Cách hiểu đúng nhất là ngược với trực giác thông thường.
Hiến pháp liệt kê những lĩnh vực thuộc liên bang, và mọi thứ không nằm trong danh sách đó thì thuộc từng tiểu vương quốc.
Nói cách khác: liên bang có thẩm quyền được giao, còn tiểu vương quốc giữ phần còn lại — chứ không phải ngược lại.
Lý do lịch sử của nguyên tắc này đã nói ở chuyên mục trước: các tiểu quốc tự quản nội bộ từ rất lâu trước 1971, và liên bang được xây trên nền đó.
Điều khoản quan trọng nhất về kinh tế: tài nguyên thiên nhiên thuộc về tiểu vương quốc nơi có tài nguyên đó — đây là lý do Abu Dhabi giữ nguồn thu dầu của mình.
Những gì thuộc liên bang
Các lĩnh vực chính do liên bang quản.
Đối ngoại và quốc phòng — UAE là một chủ thể duy nhất trong quan hệ quốc tế.
Quốc tịch và nhập cư — đây là điểm rất quan trọng với người nước ngoài: thị thực và giấy tờ cư trú theo khung liên bang.
Tiền tệ — cả nước dùng một đồng tiền chung là dirham.
Ngân sách liên bang, viễn thông, hàng không dân dụng, y tế công cộng ở cấp trung ương và các lĩnh vực khác được hiến pháp liệt kê.
Và một khối lượng lớn luật dân sự, hình sự, lao động, thương mại là luật liên bang — áp dụng chung cả bảy nơi.
Những gì thuộc từng tiểu vương quốc
Đây là phần tạo ra khác biệt mà người sống ở đây cảm nhận hằng ngày.
Tài nguyên thiên nhiên — như đã nói, và đây là điều khoản có sức nặng nhất.
Đất đai, quy hoạch và bất động sản — mỗi tiểu vương quốc có cơ quan đăng ký và quy định riêng.
Cấp phép kinh doanh — giấy phép do cơ quan của tiểu vương quốc hoặc của khu tự do cấp, không phải cơ quan liên bang.
Cảnh sát địa phương và một số quy định về trật tự công cộng — đây là lý do quy định về rượu ở Sharjah khác các nơi khác.
Hạ tầng, giao thông đô thị, dịch vụ công tại chỗ.
Và tư pháp ở một số tiểu vương quốc — nội dung có bài riêng trong chuyên mục này.
Hệ quả thực tế cho người nước ngoài
Đây là phần đáng ghi nhớ nhất.
Thị thực và cư trú đi theo khung liên bang, nhưng hồ sơ do cơ quan của tiểu vương quốc xử lý — nên thủ tục cụ thể, biểu mẫu và thời gian có thể khác nhau giữa các nơi.
Giấy phép kinh doanh chỉ có giá trị trong phạm vi nơi cấp — mở doanh nghiệp ở Dubai không tự động cho quyền hoạt động ở Abu Dhabi.
Quy định về đời sống hằng ngày phải tra theo nơi mình sống, không theo "luật UAE" nói chung.
Khi tra cứu trên mạng, phải xem thông tin đó nói về tiểu vương quốc nào — rất nhiều bài viết về UAE thực chất chỉ nói về Dubai.
Tầng thứ ba: khu tự do có quy chế riêng
Ngoài hai tầng trên, còn một tầng nữa mà người kinh doanh bắt buộc phải biết.
Các khu tự do thương mại có cơ quan quản lý riêng và bộ quy định riêng về đăng ký doanh nghiệp, lao động và trong một số trường hợp cả về giải quyết tranh chấp.
Nghĩa là một doanh nghiệp ở Dubai có thể chịu quy định của khu tự do nơi nó đăng ký, chứ không phải quy định chung của tiểu vương quốc.
Ví dụ rõ nhất: một số trung tâm tài chính trong UAE áp dụng hệ thống pháp luật theo truyền thống thông luật, tách khỏi hệ thống dân luật của phần còn lại — có toà án riêng, xử bằng tiếng Anh. Nội dung này có bài riêng trong chuyên mục.
Hệ quả khi ký hợp đồng: phải xác định rõ hợp đồng chịu điều chỉnh của luật nào và tranh chấp xử ở đâu — đây là điều khoản quan trọng nhất trong hợp đồng ở UAE, không phải chi tiết kỹ thuật.
Lời khuyên: hỏi luật sư quen với đúng khu tự do mình đăng ký, vì kinh nghiệm ở khu này không áp dụng thẳng cho khu kia.
Và quan trọng nhất: hỏi đúng cơ quan. Việc thuộc liên bang thì hỏi cơ quan liên bang; việc thuộc địa phương thì hỏi cơ quan tiểu vương quốc — hỏi nhầm chỗ là mất thời gian và nhận thông tin không áp dụng được.
UAE phân quyền theo nguyên tắc nào?
Hiến pháp liệt kê các lĩnh vực thuộc liên bang, còn mọi thứ không nằm trong danh sách đó thì thuộc từng tiểu vương quốc — ngược với trực giác thông thường.
Việc nào thuộc liên bang?
Đối ngoại, quốc phòng, quốc tịch và nhập cư, tiền tệ, cùng phần lớn luật dân sự, hình sự, lao động và thương mại.
Việc nào thuộc tiểu vương quốc?
Tài nguyên thiên nhiên, đất đai và bất động sản, cấp phép kinh doanh, cảnh sát địa phương và một số quy định về trật tự công cộng.
Giấy phép kinh doanh ở Dubai dùng được ở Abu Dhabi không?
Không tự động — giấy phép chỉ có giá trị trong phạm vi nơi cấp, nên hoạt động ở tiểu vương quốc khác cần thủ tục riêng.
